Lateralizacja

WPŁYW DOMINACJI STRONNEJ NA ODBIÓR, PRZETWARZANIE
I PRZECHOWYWANIE
INFORMACJI JĘZYKOWYCH


LATERALIZACJA
, czyli dominacja stronna (ucha, oka, ręki i nogi), jest bardzo ważna podczas nabywania języka przez dzieci, a także w czasie nauki czytania i pisania. Półkule mózgowe, które mają wpływ na dominację stronną, realizują różne funkcje, regulując zachowanie człowieka. Zwykle z lewą półkulą związane są funkcje mowy, czytanie i pisanie. Prawa półkula jest dominująca podczas rozwiązywania zadań matematycznych, przestrzennych, muzycznych, ale także niektórych językowych. Lewostronna, skrzyżowana, a szczególnie nieustalona dominacja stronna, może być przyczyną specyficznych trudności w nabywaniu języka, w nauce czytania i pisania. Dominację stronną, określa się w badaniu wyboru ucha, oka, dłoni i nogi, podczas wykonywania codziennych czynności.

Aby sprawdzić dominację dłoni obserwujemy:

  • którą ręką dziecko rysuje
  • odkręca słoiczek
  • kroi plastelinowe wałeczki
  • czesze lalkę

Dominację oka obserwujemy podczas:

  • zabawy lunetką
  • aparatem fotograficznym
  • patrzenia przez wizjer
    (obserwujemy, które oko „patrzy” podczas tych zabaw)

By zbadać dominację ucha, można:

  • użyć atrapy telefonu, który dziecko przykłada do ucha
  • poprosić o przyłożenie muszli do ucha
  • dać do posłuchania dźwięku zabawki, tykania zegarka
    (obserwujemy wtedy, do którego ucha dziecko przykłada przedmiot).

Wybór nogi obserwuje się:

  • podczas kopania piłki
  • wskakiwania do obręczy, położonych lub narysowanych na podłodze
  • schodzenia ze schodów

Czynności powyższe dostarczają informacji o wyborze prawej lub lewej strony. Dziecko z jednostronną dominacją (lateralizacją), wykazuje wybór ucha, oka, dłoni i nogi, po tej samej stronie ciała. Skrzyżowana lateralizacja oznacza wybory zmienne. Dominacja stronna jest bardzo istotna, gdyż pokazuje preferencje półkul mózgowych wobec różnych rodzajów informacji. Nieustalona lateralizacja zaburza proces przyswajania systemu językowego, mówionego i pisanego. Brak wyboru dominacji stronnej wpływa negatywnie na kształtowanie się współpracy półkul mózgowych.

LATERALIZACJA FUNKCJI MÓZGOWYCH WYGLĄDA NASTĘPUJĄCO:

LEWA PÓŁKULA (analityczno-sekwencyjna):

  • kieruje funkcjami analitycznymi i relacyjnymi, np. ,,dostrzega” elementy liter, wszystkie kropki i kreski (w literach ś, ź), a także ,,widzi” zależność między obecnością znaku lub jego brakiem (w literach l, ł lub n, ń),
  • organizuje informacje w sposób sekwencyjny, np. układa kolejność głosek w wyrazach kto-kot, zmieniając ich znaczenie,
  • przetwarza (odbiera i przechowuje) bodźce znane,
  • kieruje się w procesach identyfikacji bodźców (np. obrazów graficznych liter) związkami logicznymi,
  • dokonuje porównywania bodźców poprzez ujęcie relacji (związków) między nimi, np. jest kreseczka (t), nie ma kreseczki (l), jest pętelka (ą), nie ma
    pętelki (a),
  • odbiera i rejestruje upływający czas,
  • zawiaduje pamięcią dotyczącą ogólnej wiedzy o świecie,
  • ukierunkowuje uwagę.

PRAWA PÓŁKULA (globalna; całościowa; symultaniczna; holistyczna):

  • kieruje funkcjami globalnymi (całościowymi), np. może porównywać globalne „obrazy” zapisanych słów,
  • steruje procesami orientacji na bodźce nowe,
  • kieruje się w procesach identyfikacji bodźców podobieństwem fizycznym, np. tata i łata mogą być rozpoznawane jako takie same słowa, litery s i ś jako identyczne,
  • dokonuje przetwarzania wszystkich informacji przestrzennych, także specyficznych, takich jak identyfikowanie twarzy,
  • przetwarza i przechowuje informacje muzyczne i matematyczne,
  • odbiera informacje dotyczące przekazywanych uczuć (przede wszystkim negatywnych) dzięki przewadze (w stosunku do półkuli lewej) połączeń z układem limbicznym,
  • wykazuje także specjalizację związaną z rozpoznawaniem figur geometrycznych, podstawowych cech bodźców (kontur, barwa, jasność),
  • rozpoznaje bodźce zawierające ładunek emocjonalny,
  • identyfikuje znaczenie reakcji mimicznych,
  • reguluje emocjonalną ekspresję twarzy,
  • rozpoznaje gesty wyrażające emocje,
  • reguluje ocenę znaczenia informacji emocjonalnych w sytuacji komunikacji społecznej, np. pozwala rozumieć, co oznacza podniesiony ton rozmówcy lub nagłe ściszenie głosu na widok jakiejś osoby).

ZADANIA PRAWEJ I LEWEJ PÓŁKULI W ODNIESIENIU DO PROCESÓW JĘZYKOWYCH:

LEWA PÓŁKULA:

  • odbiera, identyfikuje i różnicuje dźwięki mowy, co aktywizuje lewą okolicę skroniowo-ciemieniową,
  • przetwarza materiał związany z cichym czytaniem, co powoduje aktywność przede wszystkim okolicy wzrokowej,
  • odnajduje rymy, co jest zależne od pracy okolicy skroniowej,
  • dokonuje złożonych operacji werbalnych związanych z aktywnością kory czołowej.

PRAWA PÓŁKULA:

  • rozumie słyszane i odczytywane globalnie konkretne rzeczowniki w mianowniku,
  • identyfikuje i różnicuje samogłoski,
  • kontroluje kierunek czytania (w naszej kulturze- od lewej do prawej),
  • kontroluje cechy prozodyczne wypowiedzi (tzn. intonację, akcent i rytm),
  • pozwala rozumieć kontekst wypowiedzi, także metafory.

POWRÓT